Belgin TEMUR Pedagog

Oyun ve oyuncak çocuğa, bedensel, sosyal, duygusal ve zihinsel gelişim için gerekli deneyimi yaşama fırsatı verir. Hem çocuğun yaşadığı dünyayı tanımasına hem de olumlu-olumsuz duygularını ifade edebilmesine olanak tanır. Oyun, çocuğun sevgi, kıskançlık, mutluluk, hayal kırıklığı, kaygı, korku, öfke, çatışma gibi gerçek dünyada var olan duygularını ifade edebilmesi için bir araçtır. Oyuncaklar da bu amaca hizmet etmelidirler. Yetişkinler için oyun bir eğlence, çocuklar için ise ciddi bir iştir. Oyun ve oyuncak , harekete, düşünmeye ve planlamaya fırsat verir; çocuğun güven kazanmasına, iletişim becerilerinin gelişmesine ve sosyalleşmesine yardımcı olur.

Çocuğun oyuncakla oynama biçimi ve içeriği anne-babalara, öğretmenlere ve uzmanlara, çocuğun sosyal olarak hangi gelişim evresinde olduğunu anlama fırsatı da verir. Oyuncak, çocuğun oyundaki rolüne uygun bir nesnedir. Çocuğa, hayal gücünü ve yaratıcılığını geliştirebilmesi için zengin bir ortam sunmak ve çok çeşitli eğitim materyalleri  vermek gerekir.
Oyuncaklar, en temel olarak çocukların kavramları öğrenmesine yardımcı olur. Sosyal beceriler kazanmasına, duygularını ifade edebilmesine fırsat verir; stresten kurtarır, fiziki gelişmeyi hızlandırır; yaratıcılık ve zekayı, sözel iletişimi geliştirir. Grup oyunlarıyla empati (başkalarını anlama) gelişir.

Özellikle küçük çocuklara bol renkli, parlak, dikkat çekici, bütün duyulara hitap eden oyuncaklar alınmasında yarar vardır. Oyuncak alırken çocuğun yaşı, cinsiyeti ve gelişimi de dikkate alınmalıdır.

Anne-babanın, çocuğun gelişim dönemine ait bilgileri öğrenmesi önemlidir. Anne-baba çocuklarını iyi tanıyorlarsa, neyi yapıp neyi yapamayacağını bilirler ve oyuncağı da ona göre seçebilirler. Oyuncaklar çocuğun gelişimi boyunca  zihinsel, bedensel ve psiko-sosyal gelişimine yardımcı olurlar. Bu amaca hizmet eden her türlü malzeme oyuncak niteliğindedir. Kil, su, kum, kağıt, karton, makara gibi artık malzemeler de çocuklar için çok keyifli ve öğretici malzemelerdir. Oyuncaklar bir yönleriyle çocuğun doğal yeteneklerini geliştirirler ve yeni beceriler kazanmasına yardımcı olurlar.
Oyuncakların öncelikle çocuğun gelişimine hizmet etmeleri gerekir. Bu nedenle pedagojik bir fonksiyonu olmayan oyuncakların tercih edilmesi hem çocuklar için zaman kaybı hem de olumsuz deneyimler nedeniyle istemediğimiz türde öğrenmelere neden olabilir. Örneğin sadece şiddet içeren (silah vb.), tek bir fonksiyonu olan, çocukta merak uyandırmayan, zihinsel çaba göstermesine fırsat vermeyen oyuncaklar yararsız olmalarının dışında zararlı da olabilirler. Örneğin araba sevdiği için sadece araba alınan çocuklar, başka oyun malzemeleriyle tanışamamakta, bu nedenle de dikkat gerektiren ya da zihinsel çaba gerektiren oyun malzemelerinden kolaylıkla sıkılmakta ve tercih etmemektedirler. Böylece dikkatleri yeterince gelişememekte, zihinsel gelişimleri için gerekli olan malzemelerle tanışamamış olmaktadırlar. Araba ve bebek gibi oyuncaklar ancak diğer oyun malzemeleriyle bir arada kullanıldığında yararlı olmaktadırlar.

Belli standartlara göre üretilmemiş kalitesiz oyuncaklar çocukların fiziksel olarak da zarar görmesine neden olabilir; örneğin kalitesiz boya kullanılan ya da parça yapıları itibari ile çocuklara zarar verecek oyuncaklar. Bu nedenle oyuncak alınırken mutlaka oyuncak üretim standardına uygunluğunun araştırılması gerekmektedir. Oyuncak satışında aileye rehberlik etmek çok önemlidir. Böylece hangi yaşa hangi ihtiyaca hangi oyun materyalinin uygun olduğunu saptamak mümkün olacaktır. Oyuncak alışverişinin yapıldığı yer de bu nedenle çok önemlidir.

Doğumdan itibaren bebeklere sesli, hareketli, dişlediğinde ısırdığında rahat etmesine olanak veren oyuncak verilebilir. Çıngıraklar, yumuşak peluşlar, faaliyet merkezi denen türde oyuncaklar bebekler için idealdir. Sesli ve bebeğin el hareketleriyle kontrol edebildiği oyuncaklar bebeğin hem dikkatini hem de göz el koordinasyonunu geliştirir. Tüylü oyuncaklar ise bebeğin ten teması dolayısıyla güvende hissetmesine yardımcı olur. 5-6 aydan itibaren sesleri taklit edebileceği oyuncaklar (telefon vb) iki elini birlikte kullanabileceği oyuncaklar (iç içe kaplar) değişik renk ve dokuları fark etmesine yardımcı yine bol sesli oyuncaklar, şekilli kutular ve çekmeli oyuncaklar tercih edilebilir. Ayrıca müzik oyuncakları, minik dramatizasyon-evcilik malzemeleri, plastik blok ve küpler ve kalın renkli kitaplar 1 yaşından itibaren çok yararlı oyuncaklardır. 2 yaşından itibaren kalem-boya ve kağıt, sürülebilen, çekilebilen oyuncaklar, oyun hamuru, inşa oyuncakları, tahta puzzle’lar ve daha gelişmiş dramatizasyon malzemeleri tercih edilebilir. 3 yaşından itibaren kavram gelişimi, dil gelişimi ve akademik öğrenme daha fazla önem kazanmaya başlar. Her türlü bilgi ve beceri geliştiren egzersiz kitapları, hikayeler, yine inşa oyunları, evcilik malzemeleri, araba, bebek ve diğer malzemelerin kombinasyonu, hafıza oyunları, masa başı dikkat oyunları, kurallı masa başı oyunları tercih edilmelidir. Yuva dönemi boyunca çocuğun tüm gelişim alanları takip edilerek her tür beceriyi geliştirecek oyun malzemesinin bulundurulması ve çocuğun tüm bu oyuncaklarla oynaması için ona eşlik edilmesi önemlidir. 6 yaşından sonra ise daha çok dış dünyanın keşfi, fen ve sosyal bilgileri öğretebilecek, bir yandan da yine çocuğun yaratıcılığını ve drama ihtiyacını karşılayacak oyun malzemeleri tercih edilmelidir. Okula başlayacak bir çocuk için sosyalleşmek ve kurallara uymak çok önemlidir. Bu nedenle de karmaşık kuralları olan, yarışma türü masa başı oyunları tercih edilebilir.

Belgin TEMUR
Uzm. Pedagog
Mavi Pedagojik ve Psikolojik Danışmanlık Merkezi
Ayşeçavuş Cad. Akyıldız Apt. No: 30 Daire:6
SUADİYE – İSTANBUL
Tel: (0216) 362 87 72 – (0216) 362 81 69
Tel: (0533) 713 47 86

Yazar Hakkında