2-3 yaş arası çocuklar sürekli hareket halindedir.  Uyanık oldukları zamanın çoğunu oyun oynayarak geçirirler.  Takla atabilir, topa tekme atar, bedensel olarak gelişmiştir.  Yeni oyunlar yaratır ve bu oyunları uygular.  Etrafındaki nesnelerin nasıl çalıştığını merak ederler.  Asıl ilgi alanı hala anne baba olmasına rağmen, diğer çocuklarla da ilgilenmeye başlar ancak 30  ya da 36. aydan itibaren onlarla oynamaya başlar, şimdilik paralel oyunu tercih ederler: yan yana ama her çocuk kendi oyununu oynar.  Diğer bir deyişle, başka çocuklarla aynı ortamda oynamayı sever, ancak hala birlikte oynamaz. Diğer çocuklarla etkileşim içindedir, ara sıra bir araya gelir birlikte oyun denemelerinde bulunurlar ancak bunlar itiş kakışla biterse endişelenmeyin.  Yetişkin müdahalesi olmadan sorunlarını kendi aralarında gidermeleri gelişimleri açısından önemlidir.  Birlikte oyunu 1 ya da 2 saatle sınırlandırmaya gayret edin.

2-3 yaş döneminde sosyal becerileri öğrenmeye başlar.  Evcilik, bakkalcılık, postacılık ve doktorculuk oyunlarında çeşitli kıyafetlere girip, canlandırmayı sever. Bu dönemde çocuk, hayal gücüne dayanan oyunlardan hoşlanır. Oyuncakları ile konuşur, onlara kızıp bağırabilir.

Dil kullanımı, el-göz koordinasyonu, el becerileri ve denge duygusu gelişmektedir.  Merak en önemli belirleyicisidir bu yaş grubunun.  Bu yüzden gerçek dünyayı anlayabilecekleri ve öğrenmelerine yardımcı olacak, grup oyununu teşvik edecek oyuncaklar verin.  Bu dönemde, büyüklerin dünyasına ait objeleri, minyatürleri ile algılayıp, kurgulayarak, büyüklerin dünyasını tanımaya ve öğrenmeye çalışır.  Kendi “dünyalarını” yaratacakları ve deneyim yaşayabilecekleri oyuncaklardan yana tercihinizi kullanın. 

Bazı oyuncaklar tek şekilde oynanabilir, bul-tak kovalarda silindir sadece tek bir boşluktan içeri atılabilir.  Bu da çocuğun yaratıcılığını geliştirmez.  Bu dönemde çocuğun oyun malzemeleri; sorun çözmeyi, yaratıcılığı ve duygularının arıtılmasını, yansıtılmasını destekleyici oyun hamuru, kil ve inşa blokları gibi “yapılandırılmamış” oyun araçlarından oluşabilir.  Çünkü inşa bloklarıyla her defasında farklı bir şekil yapacaktır.  Ayrıca sosyal becerilerinin ve diğer çocuklarla oynama isteği geliştiği için birden çok çocukla oynanabilecek oyuncakları alın.  Örneğin oyun hamurları iyi bir seçimdir çünkü hem yaratıcılığı geliştirir hem de renkleri ve şekilleri öğretmede kullanılabilir.  Ayrıca el kaslarının güçlenmesini sağlar.

 Bebek evleri, kuklalar, sanatsal materyaller de iyi seçimlerdir. Oyuncağın güvenli olmasına dikkat edin.  Yaşına uygun bir oyuncak değilse zaten güvenli de değil demektir.

İki yaş civarında parmaklarını daha etkin kullanmaya başlayan çocuklar daha çok her iki ellerini de kullanarak hareket eden, her seferinde değişik şekle giren, büyük parçalı oyuncaklarla oynayabilirler. Bu yaştan itibaren oyuncaklarda çok fonksiyonluluk önem kazanır. Bebek, araba gibi tek fonksiyonlu oyuncaklar da dramatizasyonun öğrenilmesi açısından önem taşır ama bu yaştan itibaren tek fonksiyonlu oyuncağa alıştırılan çocukların ileride zihinsel çaba gerektiren oyun ve oyuncaklardan kaçındıkları bilinmektedir. Bu nedenle iki yaştan itibaren çocukların değişik boy, biçim ve renklerdeki değişik türde blok, lego v.s gibi inşa oyuncaklarıyla tanıştırılmaları gerekmektedir.  Kendilerinin harekete geçirdiği hareketli ve sesli oyuncakları severler. Nesnelerin özelliklerine ve niteliklerine dikkat etmeye başlarlar.  Çok parçası olan ve her biri ayrı hareket eden/ettirilen oyuncaklar.  Artık çok hareketli oldukları için onların da kaldırıp taşıyabileceği ağırlıkta parlak bol renkli sağlam kolay kırılmayan oyuncaklar. Zehirli madde içermeyen materyallerden hazırlanmış, sivri tehlike yaratbilecek olmayan, etini tırnağını vs sıkıştırıp zarara vermeyecek oyuncaklarla oynamasına dikkat edin.

Bu dönemde hangi oyuncakları alabiliriz?

• İtilen &çekilen oyuncaklar; iple çekilen araba vs., bebek arabaları, tren. itmeli ve çekmeli tekerlekli araçlar
• Taklit oyunları oynayacağı oyuncaklar: Gerçek hayatta yetişkinlerin kullandığı aletlerin benzeri oyuncaklar mutfak araç gereçleri, oyuncak elektrikli süpürge, çim biçme makinasi, oyuncak el arabası   
• Basit bilmeceler ve tahmin oyunları (hayvanları, ağaçları, çiçekleri bilmesi gibi),
• Çocuğun yetişkin becerilerini kazanmasına yardımcı olan oyuncaklar: küçük süpürge, faraş, küçük tencere, tabak, fincan gibi ev işi araçları, tahta veya plastikten çekiç, kerpeten, tornavida gibi araçlar,
• Üzerine binebileceği oyuncaklar; traktör,  üzerine binilen zıplayan toplar
• Üç tekerlekli bisiklet (2 ½ yaşından itibaren)
• Yapı&inşa malzemeleri; bloklar
• Az parçalı bul-yap (2- 2 ½  yaş arası 4-5 parçalı; 2 ½ – 3 yaş arası 6-12 parçalı)
• Resim ya da renk dominoları
• Kitaplar; kalın karton sayfa ve kapaklı, kısa basit tekrar ve tanıdık nesnelerden oluşan hikayeler, renkli, az detaylı basit resimlerle çizilmiş.  Hikaye okunmasından hoşlanır.
• Hareketli (3 boyutlu) kitaplar
• Gizli resimleri olan kitaplar (Resimdeki pencereyi açtığında arkasında çocuk çıkan vs.).
• Su ve kum oyunları: 2 yaşından itibaren Kum ve su temel oyun malzemesi olarak kabul ediliyor.  Su çocuğa deneyim ve keşif olanakları sağlar.  Bu sayede utangaç çocuk uyarılıyor.  Su çocuğun dikkatini bir konu üzerinde uzun süre toplamasına da yardımcı oluyor böylece saldırgan çocuk sakinleşiyor. Su, kum, kil gibi doğal oyun malzemeleri, çocuğun dokunma duygusunun gelişimine, deneyim ve keşif olanaklarının sağlanmasına,  yardımcı olur.  Küvette oynayabileceğiniz oyuncaklar; su değirmenleri vs.
• Yumuşak peluş oyuncaklar: Çocuğun yatağında kendini güvende hissetmesini sağlayabilir ayrıca iletişim ve dil becerisinin gelişimi açısından da yararlı olabilir.  Müzikli sesli olanları da vardır.
• Müzik enstrumanları: tüm ritim enstrumanları (zil, darbuka, vs), düdük &korna (2 ½ yaşından itibaren)
• Sanatsal malzemeler: boya kalemleri, sulu boya (fıçanın sapının kısa ve küt olmasına özen gösterin), parmak boyası, ucu küt keskin olmayan makaslar ve kağıtlar, renkli çıkartmalar, oyun hamurları, kil, renkli elişi kağıtları ve çıkartmalar.  Sanatsal & el becerileri aktivitelerinde ortaya çıkan üründen çok, yapım aşamasının çocuğunuza kattıkları ve kazandıkları önemlidir.
• Küçük bir kara tahta & tebeşir.
• Çocuk şarkı kaset CDleri
• Şekil, renk, ses, harf, sayı ve kavram eşleştireceği oyunlar
• Renkli resimleri eşleştirme-tamamlama

3-4 yaşları arasında hayal kurmaya ve keşfetmeye (evcilik, okul oyunları ile bebekler, mutfak ve doktor muayene aletleri); dil gelişimine (renkli tuşları olan piyano, müzik ve öykü kasetleri ile kuklalar gibi) ve aritmetiğe hazırlamaya (resim ve sayı eşleme oyunları; domino, kızma birader ve sayı kartları) yönelik oyuncaklar tercih edilmelidir.

·    Oyun setleri:   Artık daha karmaşık ve küçük parçaları olan setleri alabilirsiniz.  Korsan gemisi, bebek evi, çiftlik ve hayvanlar, hastane vs.
·    İnşaat setleri: Özel harcı ile yapışan tuğlalar, küçük mermer merdivenler, tren yolu ve istasyon, vs.
·    Çocuğun yetişkin becerilerini kazanmasına yardımcı olan oyuncaklar: Küçük süpürge, faraş, küçük tencere, tabak, fincan gibi ev işi araçları, tahta veya plastikten çekiç, kerpeten, tornavida gibi araçlar,
·    Taklit oyunları setleri:  Kostümler, itfaiyeci şapkaları, çay-kahve setleri
·    Top, tenis raketleri, tırmanacağı ipler, scooter, bisiklet, kay-kay
·    Müzik enstrumanları
·    Boya kalemleri, sulu boya (fırçanın sapının kısa ve küt olmasına özen gösterin), parmak boyası, ucu küt keskin olmayan makaslar ve kağıtlar, renkli çıkartmalar, oyun hamurları, kil, renkli elişi kağıtları ve çıkartmalar. 
·    Küçük bir tahta & tebeşir ya da kalem
·    Çocuk şarkı kaset CD’leri
·    Şekil, renk, ses, harf, sayı ve kavram eşleştireceği eşleştirme kartları, yap-   bozlar
·    Kitaplar
·    Üzerine binebileceği oyuncaklar; traktör,  üzerine binilen zıplayan toplar

Tuvalet kâğıdı ruloları, karton kutular gibi basit ev atıklarını şekillendirmek, sayma, neden-sonuç ilişkisi ve problem çözme yeteneği açısından büyük katkılar sağlayacaktır. Ayrıca sıradan nesneler için yeni kullanım alanları bulmak yaratıcı düşünmeye teşvik edecektir.

3–4 yas arasında çocuklar oyun konusunda önemli bir basamak atlarlar. Artik paralel oyun yerine, diğer çocuklarla karşılıklı iletişim içinde oynamaya başlarlar. Diğer çocuklarla taklit oyunları oynarken işbirliği kurma ve paylaşma gibi önemli kavramları öğrenirler. Rol canlandırma oyunları da okul öncesi çocukların yetişkinlerin dünyasını daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Bu tür oyunlar, çocukların duygularını dışa vurmalarına da yardımcı olur.  Okul öncesi çocuklar oyunlarında genellikle evde yaşanan sahneleri canlandırırlar. Bu canlandırmalarda, size, sizinle ilişkisine ve sizin eşinizle aranızdaki ilişkiye bakış acısını gösteren ipuçları da bulabilirsiniz! Onun oyunlarına katılmanız da son derece önemlidir. Örneğin oyuncak bardağı bebeğin ağzına goturerek, bir çay partisi yapmayı teklif ederseniz, devamını o getirecektir.

Çocuğunuzun çabalarını takdir etmeniz ve eserlerini (buzdolabının üzerinde veya çerçeve ile duvara asarak, vb.) sergilemeniz de çok önemlidir.

Küçük plastik hayvan ve insan figürleri ve bunlardan oluşan oyun setleri
Büyük oyuncaklarla konuşulur, onlara evler yapılır, sırlar paylaşılır.  Oyuncak sepetindeki anahtar oyuncaktır bu sevimli büyük oyuncaklar.
Resimli hikaye kitapları
Oyuncak bebekler ve aksesuarları
Tren setleri ve aksesuarları
Basit inşaat-yapı setleri
Elişi setleri: kil, dikiş seti, sünger boyama, boncuk kolye yapma setleri, vs.
Boyama ve çizim materyalleri
Kuklalar
Oyun kitapları, çıkartma defterleri, mıknatıslı oyun tahtaları
Bul-yap bulmacalar tüm çocukluk boyunca popülerliğini korur, hatta yetişkinliğiniz de bile!
Basit kartlı kutu oyunlar
Scooter, bisiklet, top, kova-kürek, ip (atlamak için), kaykay
Maketler (6-8 yaş)
Sessiz sinema benzeri oyunlar (6 yaş+)

Başka çocuklarla oynadıkları taklit oyunları ise işbirliğini öğretecektir. Canlandırma oyunları yetişkinlerin dünyasını daha iyi tanımasını sağlayacaktır. Kendi hareketlerini veya diğer çocukların hareketlerini yönlendirirken aynı zamanda da yüksek sesle konuşmak dil gelişimini destekleyecektir. Kendi oyunlarını belirlemek ve kendileri için koydukları görevleri yerine getirmek kendine güven duygularını destekleyecektir. Oyun, çocukların duygularını dışa vurmaları açısından da son derece önemli bir araçtır.

Kurallara uyma ve sırasıyla hareket etme gibi kavramları pekiştirmesi açısından son derece yararlı olan, dama, kızma birader, tombala gibi masa oyunları da 4 yaş çocuklarının ilgisini çeker.

Peki çocukların neden sosyalleşmeye ihtiyacı vardır?  Neden anne babalar bu işe büyük bir enerji ve zaman harcamalıdırlar? 

İnsan ilişkilerini öğrenmek bir ömür süren bir süreçtir. Yetişkinler bile iletişim kazaları yaşar. Bu yaşam boyu süren sürecin sağlıklı olması için tohumları erken yaşta atılır.  Sosyal olarak izole edilmiş bir çocuk mutsuz bir çocukluk yaşayabilir. Arkadaşlık kurma, deneyim paylaşma, birlikte gülmek ve ağlamak en temel insani ihtiyaçlarındandır. Başkaları tarafından kabul görme, kendiyle barışık olmaya ve kendini sevmeye yardımcı olur.
Aslında bu süreç bebeğin doğduğu andan itibaren başlar. Bebeğin ihtiyaçlarına cevap verilmesi, ihtiyaçlarının karşılanması, sağlıklı sosyal ve duygusal gelişim için gerekli ortamı hazırlar. Böylece bebek kendi self-imageini yaratmaya başlar yani kendinin ve yeteneklerinin zihinsel bir resmini inşa etmeye başlar. İşte bu süreç kendine değer verme duygusunun gelişmesi için önemlidir. Kendimizi nasıl gördüğümüz diğer insanlarla kurduğumuz ilişkileri de etkiler. Sonuçta çocuklarımızın çevresindekilerle başarılı ve sağlıklı ilişkiler kurması diğer alanlardaki gelişimi için de gereklidir. 

Peki çocuğunuzun sağlıklı ve sosyal gelişimi için neler yapabiliriz?  İlk olarak, bu yaştaki çocuklar müzik eşliğinde dans etmeyi severler. Bu CD den dinlediğiniz müzikte olabilir, kendi yaptiğınız da. Birlikte dans edin. Dansın yanı sıra, çocuklar yeni fiziksel aktiviteleri denemekten zevk duyarlar, onarlı destekleyin. Sık sık “anne bak” seslenişlerini nefesinizi tutarak izlersiniz, kolktuğun tepesinden aşağı uçmaya hazırlanan çocuğunuz karşısında nutkunuz tutulmuş donup kalmışsınızdır. Çocuğun kendine güveni bu olaylar karşısında verdiğiniz tepki ile doğru orantılı gelişecektir. Aferin kizima, oğlum harikasın demek kendine güven kazanmasına yardımcı olacaktır. Onun için öncelikle hareketli çocuğunuzun güvenle hareket edebileceği geniş alanlar yaratın. 

Basit oyunlar çocuğunuzun sosyalleşme için kendine güven kazanmasına yardımcı olur. Aşağıdaki aktiviteleri çocuğunuzun ihtiyacına gore şekillendirebilirsiniz. Bu oyunların amacı diğer çocuklarla oynamak için zemin hazırlamak ve paylaşmayı sağlamaktır.

Elinizin altında geniş bir malzeme yelpazesi bulundurun. Şapkalar, maskeler, kostümler vs.  Bunları dikkat çekecek bir biçimde sunun ve arkadaşlarıyla paylaşmalarını sağlayın. 

• Top oyunları paylaşımı sağlar, çünkü topu sırasıyla birbirlerine atmak zorundadırlar.
• Kum ve su oyunları ve buna uygun oyuncaklar yaratıcılığı geliştirir. Yazları balkona eğer bahçeli bir evde yaşayacak kadar şanslıysanız bahçeye koyacağınız küçük şişme bir havuz bunun için idealdir.
• Sırayla 1 çocuğun liderlik ettiği grup oyunları: el çırpma, sıçrama vs.
• Farklı tür müziklere el çırparak eşlik etme
• Birlikte hikaye dinleme. Paylaşmanın yanı sıra kişilik gelişimine de katkıda bulunacaktır.
• Kitap paylaşıp birlikte resimler hakkında konuşma.
• Kuklalarla birbirlerine hikaye anlatma ya da siz kuklalarla hikaye anlatın, onlar dinlesin.
• Bloklar da birlikte oynamak için idealdir.

 3-5 yaş arası çocuklar için öncelikle yarıştırmayan oyunlar idealdir. Bütün çocukların eşit şekilde katılıp kazananın veya kaybedenin olmadığı oyunları tercih edin. Bir sonraki basamak birlikte bir hedefe ulaşmaya çalıştıkları oyunlar olmalıdır. Bir yetişkin eşliğinde çocuklar bir sonraki adım olarak kazananın ve kaybedenin olacağı grup aktiviteleriyle eğlenmenin de tadına varmalıdır. Çünkü hayatta iniş ve çıkışlar vardır. Hepimiz işler yolunda gitmediği zaman başımızın çaresine bakmayı öğrenmeliyiz. Zor durumlarda ayağa kalkmayı başarabilmek özgüven ile ilgilidir. Burada yetişkinin tavrı önemli, bazı çocuklar kazanamadıklarında üzülürler. Yetişkin kişi burada diğer çocukları kazananı alkışlamaya teşvik edebilir, hep birlikte “aferin” diye bağırabilirler. Kazanmanın keyfi kadar kaybedince nasıl davranmaları gerektiğini de öğrenmelidirler.

Çocuğun oyuncakla oynama biçimi ve içeriği anne-babalara, öğretmenlere ve uzmanlara, çocuğun sosyal olarak hangi gelişim evresinde olduğunu anlama fırsatı da verir. Oyuncak, çocuğun oyundaki rolüne uygun bir nesnedir. Çocuğa, hayal gücünü ve yaratıcılığını geliştirebilmesi için zengin bir ortam sunmak ve çok çeşitli eğitim materyalleri  vermek gerekir.

Oyuncaklar, en temel olarak çocukların kavramları öğrenmesine yardımcı olur. Sosyal beceriler kazanmasına, duygularını ifade edebilmesine fırsat verir; stresten kurtarır, fiziki gelişmeyi hızlandırır; yaratıcılık ve zekayı, sözel iletişimi geliştirir. Grup oyunlarıyla empati (başkalarını anlama) gelişir.

Özellikle küçük çocuklara bol renkli, parlak, dikkat çekici, bütün duyulara hitap eden oyuncaklar alınmasında yarar vardır. Oyuncak alırken çocuğun yaşı, cinsiyeti ve gelişimi de dikkate alınmalıdır.

Anne-babanın, çocuğun gelişim dönemine ait bilgileri öğrenmesi önemlidir. Anne-baba çocuklarını iyi tanıyorlarsa, neyi yapıp neyi yapamayacağını bilirler ve oyuncağı da ona göre seçebilirler. Oyuncaklar çocuğun gelişimi boyunca  zihinsel, bedensel ve psiko-sosyal gelişimine yardımcı olurlar. Bu amaca hizmet eden her türlü malzeme oyuncak niteliğindedir. Kil, su, kum, kağıt, karton, makara gibi artık malzemeler de çocuklar için çok keyifli ve öğretici malzemelerdir. Oyuncaklar bir yönleriyle çocuğun doğal yeteneklerini geliştirirler ve yeni beceriler kazanmasına yardımcı olurlar.

Oyuncakların öncelikle çocuğun gelişimine hizmet etmeleri gerekir. Bu nedenle pedagojik bir fonksiyonu olmayan oyuncakların tercih edilmesi hem çocuklar için zaman kaybı hem de olumsuz deneyimler nedeniyle istemediğimiz türde öğrenmelere neden olabilir. Örneğin sadece şiddet içeren (silah vb.), tek bir fonksiyonu olan, çocukta merak uyandırmayan, zihinsel çaba göstermesine fırsat vermeyen oyuncaklar yararsız olmalarının dışında zararlı da olabilirler. Örneğin araba sevdiği için sadece araba alınan çocuklar, başka oyun malzemeleriyle tanışamamakta, bu nedenle de dikkat gerektiren ya da zihinsel çaba gerektiren oyun malzemelerinden kolaylıkla sıkılmakta ve tercih etmemektedirler. Böylece dikkatleri yeterince gelişememekte, zihinsel gelişimleri için gerekli olan malzemelerle tanışamamış olmaktadırlar. Araba ve bebek gibi oyuncaklar ancak diğer oyun malzemeleriyle bir arada kullanıldığında yararlı olmaktadırlar.

Belli standartlara göre üretilmemiş kalitesiz oyuncaklar çocukların fiziksel olarak da zarar görmesine neden olabilir; örneğin kalitesiz boya kullanılan ya da parça yapıları itibari ile çocuklara zarar verecek oyuncaklar. Bu nedenle oyuncak alınırken mutlaka oyuncak üretim standardına uygunluğunun araştırılması gerekmektedir. Oyuncak satışında aileye rehberlik etmek çok önemlidir. Böylece hangi yaşa hangi ihtiyaca hangi oyun materyalinin uygun olduğunu saptamak mümkün olacaktır. Oyuncak alışverişinin yapıldığı yer de bu nedenle çok önemlidir.

Doğumdan itibaren bebeklere sesli, hareketli, dişlediğinde ısırdığında rahat etmesine olanak veren oyuncak verilebilir. Çıngıraklar, yumuşak peluşlar, faaliyet merkezi denen türde oyuncaklar bebekler için idealdir. Sesli ve bebeğin el hareketleriyle kontrol edebildiği oyuncaklar bebeğin hem dikkatini hem de göz el koordinasyonunu geliştirir. Tüylü oyuncaklar ise bebeğin ten teması dolayısıyla güvende hissetmesine yardımcı olur. 5-6 aydan itibaren sesleri taklit edebileceği oyuncaklar (telefon vb) iki elini birlikte kullanabileceği oyuncaklar (iç içe kaplar) değişik renk ve dokuları fark etmesine yardımcı yine bol sesli oyuncaklar, şekilli kutular ve çekmeli oyuncaklar tercih edilebilir. Ayrıca müzik oyuncakları, minik dramatizasyon-evcilik malzemeleri, plastik blok ve küpler ve kalın renkli kitaplar 1 yaşından itibaren çok yararlı oyuncaklardır. 2 yaşından itibaren kalem-boya ve kağıt, sürülebilen, çekilebilen oyuncaklar, oyun hamuru, inşa oyuncakları, tahta puzzle’lar ve daha gelişmiş dramatizasyon malzemeleri tercih edilebilir. 3 yaşından itibaren kavram gelişimi, dil gelişimi ve akademik öğrenme daha fazla önem kazanmaya başlar. Her türlü bilgi ve beceri geliştiren egzersiz kitapları, hikayeler, yine inşa oyunları, evcilik malzemeleri, araba, bebek ve diğer malzemelerin kombinasyonu, hafıza oyunları, masa başı dikkat oyunları, kurallı masa başı oyunları tercih edilmelidir. Yuva dönemi boyunca çocuğun tüm gelişim alanları takip edilerek her tür beceriyi geliştirecek oyun malzemesinin bulundurulması ve çocuğun tüm bu oyuncaklarla oynaması için ona eşlik edilmesi önemlidir. 6 yaşından sonra ise daha çok dış dünyanın keşfi, fen ve sosyal bilgileri öğretebilecek, bir yandan da yine çocuğun yaratıcılığını ve drama ihtiyacını karşılayacak oyun malzemeleri tercih edilmelidir. Okula başlayacak bir çocuk için sosyalleşmek ve kurallara uymak çok önemlidir. Bu nedenle de karmaşık kuralları olan, yarışma türü masa başı oyunları tercih edilebilir.

Belgin TEMUR
Uzm. Pedagog
Mavi Pedagojik ve Psikolojik Danışmanlık Merkezi
Ayşeçavuş Cad. Akyıldız Apt. No: 30 Daire:6
SUADİYE – İSTANBUL
Tel: (0216) 362 87 72 – (0216) 362 81 69
Tel: (0533) 713 47 86

İlk bir yılda bebeğin kendi hareket ve çabasına tepki veren (ses çıkaran, yuvarlanan, dönen) ve çocuğun doku farklılığını kavrayabileceği değişik dokular içeren oyuncaklar tercih edilmelidir. Amaç çocuğun dokunarak farklılıkları hissetmesini sağlamak ve renk, şekil, boyut farklılığını çocuğa hissettirmeye başlamak olmalıdır. Bu aşamada çocuğun çevresindeki bir çok obje çocuğun ilgisini çekecektir. Evdeki parlak, değişik şekilli, hareket eden, ses çıkaran herşey ilgisini çeker.

İki yaş civarında parmaklarını daha etkin kullanmaya başlayan çocuklar daha çok her iki ellerini de kullanarak hareket eden, her seferinde değişik şekle giren, büyük parçalı oyuncaklarla oynayabilirler. Bu yaştan itibaren oyuncaklarda çok fonksiyonluluk önem kazanır. Bebek, araba gibi tek fonksiyonlu oyuncaklar da dramatizasyonun öğrenilmesi açısından önem taşır ama bu yaştan itibaren tek fonksiyonlu oyuncağa alıştırılan çocukların ileride zihinsel çaba gerektiren oyun ve oyuncaklardan kaçındıkları bilinmektedir. Bu nedenle iki yaştan itibaren çocukların değişik boy, biçim ve renklerdeki değişik türde blok, lego v.s gibi inşa oyuncaklarıyla tanıştırılmaları gerekmektedir.

Üç yaşından itibaren oyun çocuklar için tamamen bir sosyalleşme aracıdır. Artık mutfak eşyaları, kutular, masa, sandalye, giysiler oyun aracına dönüşebilir. Ya da çocuğun kendi kendine yeni şeyler üretebileceği malzemeler (su, hamur, kil, gazete kağıdı v.s) ilgi çeker. Doğal malzemeler her zaman en öğretici en geliştirici ve çocuğun kendini ifade etmesine en fazla olanak veren malzemelerdir.

Oyuncak alınırken dikkat edilmesi gereken husus güvenliğin yanı sıra çocuğun uzun süre oynayabileceği yaratıcılığı geliştiren, eğlendirici ve öğretici olan ve oynayarak çocuğun rahatlamasına fırsat veren oyuncaklar olmasıdır. Özellikle ilk 6 yılın zilinsel ve psikolojik gelişim açısından en değerli yıllar olduğu hatırlanacak olursa bu yıllarda çocukların gelişimlerini destekleyecek, yaratıcılık, hafıza, dikkat, muhakeme, görsel ve işitsel algı gibi bir çok yeteneklerini geliştirmeye fırsat veren oyuncakların önemi de görülebilir. Kağıtlar, boyalar, bebek ve arabalar, boz-yaplar, eşleştirme ve muhakeme oyunları, şişe ve kutular vb gibi malzemeler zekanın bir çok yönünün gelişmesine fırsat verdiği gibi duygusal ve sosyal anlamda da gelişmeye ve yetişkin yaşantısını, sosyal sorumlulukları öğrenmeye fırsat veren malzemelerdir.
            Anne-babalar çoğu kez oyuncak seçerken çocuğun taleplerini göz önünde bulundururlar. Moda olan, reklamı yapılan, başka bir arkadaşta görülen oyuncaklar baş sıradadır. Çünkü bu oyuncaklar talep edilen ve çocuğu mutlu edeceği düşünülen oyuncaklardır. Ancak bu düşünceyle alınan birçok oyuncağın yukarıda belirtilen amaçlara hiçbir katkısı olmadığı gibi uzun süreli ilgilenilme olasılıkları da çok düşüktür. Dikkat edilirse çocuğun uzun süreli aynadığı oyuncakların genellikle moda olan oyuncaklar değil, çok daha sade ve belki de ucuz oyuncaklar olduğu, çocuğun bu oyuncak aracılığı ile bir çok şeyi deneme ve yaratma olanağı bulduğu görülebilir.

Oyuncağın bir diğer fonksiyonu da özellikle 6 yaşından itibaren çcuğa sosyal kuralları ve paylaşımı öğretmektir. Kural içeren, bazen birden fazla kişiyle oynanabilecek grup oyunları bu yaşta ve ilkokul çağı boyunca daha fazla tercih edilmelidir. Yine moda oyuncaklara bakılacak olursa bunların çoğunun çocuğun sosyalleşmesini hedeflemedikleri, çoğunlukla şiddetin ve karşı tarafı ezmenin teşvik edildiği oyunlar olduğu görülmektedir.

Oyuncak seçiminde elbette ki çocuğun kişiliği, istek ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır. Özel ilgi ve yeteneği olan çocuğun bu yönde desteklenmesi ve alınacak oyuncakların da benzer içerikte olması gerekmektedir.

Anne-babaların ve çocuğun çevresindeki diğer yetişkinlerin sıkça yaptıkları bir hata da çocuklarına gösteremedikleri ilgi ve veremedikleri zaman yerine onu oyuncağa boğmanın tercih edilmesidir. Bu bakış açısıyla sürekli, belli bir amaca hizmet etmeyen, birbirinden pahalı oyuncaklar satın alınarak çocukla kurulamayan sevgiye ve yakınlığa dayalı bir iletişimin yerine oyuncaklar konulmaya çalışılmaktadır. Oysa çocuklar için anne ve babalarıyla geçirecekleri zaman birçok oyuncaktan daha doyurucudur. Ayrıca sürekli her istediği alınan çocukların okula başladıklarında sosyal yaşantıya uyum sağlamakta, sınır öğrenmekte güçlükleri olduğu bilinmektedir. Bunun yerine çocuk ihtiyaç duydukça ve zaman zaman çocuğu ödüllendirmek amaçlı olarak oyuncak alınması tercih edilmelidir.

Yüzme, çalıştırdığı kaslar açısından iyi bir başlangıç olabilir.  Hem bu arada siz de diğer anne babalarla tanışabilirsiniz.
Saklanmada pek başarılı olmasalar da, saklambaç oynamaya bayılırlar.  Kapalı alanda oynamakta fayda var, siz ona kadar sayarken ulaşamayacağınız bir yere gitmesinler!

Evin içinde hafif egzersizler yapabilirsiniz.  Sandalyeleri duvara dayayarak destek alabilir, yere uzanıp bisiklet çevirme ya da ayak parmaklarınıza dokunma yerinizde koşma gibi basit hareketler yapabilirsiniz.  Müzik eşliğinde bunu daha da eğlenceli hale getirebilirsiniz.

Plastik şişelere biraz kum ve bir yumuşak orta boy top doldurarak eğlenceli bir oyun oynayabilirisiniz.  İşte şişelere vurmaya hazırsınız.  Hatta şişe bulma ve içine kum doldurma işlerini birlikte yapın o da bu hazırlık aşamasının bir parçası olsun; böylece oyundan daha çok keyif alacaktır.  Koridor bu oyun için çok uygun.
Unutmayın, çocuğunuz sizinle oynarken zaten çok keyifli olacaktır, sadece ona yemek veren, altını değiştiren olmayın.  Her oyunun sonunda birbirinizi kucaklamayı ihmal etmeyin!

Büyük Kas Gelişimi İçin Oyun Araçlar
Kaydırak, tırmanma ipi ve oyuncakları, bisiklet, scooter, sallanma oyuncakları

Hayal Gücünü Geliştiren Oyuncaklar
El ve parmak kuklaları, bebekler, çeşitli giysiler, doktor, veteriner vs araçları, telefonlar, tamirat oyuncakları, mutfak oyuncakları, bebek arabaları

Yaratıcılığı Geliştirecek Oyuncak ve Malzemeler
Oyun hamuru, kil, boyalar, renkli tebeşir, fırçalar, kağıtlar, artık kumaşlar, kağıt, yapıştırıcı, baskı kalıbı olarak kullanılabilecek malzemeler (makara, havuç, patates, portakal dilimleri, yaprak, ağaç parçaları).

Okuma ve Konuşmayı Geliştirecek Araçları
Harf ve sayıları içeren oyuncaklar, dominolar, aile veya arkadaşlarla oynanacak masa oyunları (alışveriş, yılanlar ve merdivenler vs.) tamamlama, karşılaştırma oyunları, üzerine yazabileceği kara veya beyaz tahta.

Matematik Becerisini Geliştirecek Oyuncak Ve Araçlar
Geometrik şekiller, oyuncak saat, matematik kavramlarını geliştirecek oyunlar.

Çevresini Ve Doğayı Anlayabileceği Oyuncak Ve Malzemeler
Evde küçük deneyler yapabilecekleri malzemeler; Mıknatıs, ayna, kağıt, çakıl taşları, yapraklar ve dallar, deniz kabukları, doğayla ilgili çocuk kitap ve CD’leri,

Müzik ve Dans Araçları
Müzik aletleri, Cdler, çeşitli kostümler

Hayal kurma yetisi doğuştan gelen bir yetenektir. Bebekken etraflarındaki materyallerin özellikleri ile ilgilidirler ve onları keşfetmeye çalışırlar, bunu en çok da ağızlarıyla yaparlar. 10 aydan sonra taklit etmeye başlarlar, el sallamalar, öpücükler. İşte bu zamandan itibaren taklit oyunları oynanabilir.

Yaratıcı oyunlar eğlenmekten daha fazlasıdır. Hem zihinsel hem de sosyal gelişimlerinde önemli rol oynar. Nesneleri veya kişileri birbirinin yerine geçirme, olmayan şeyleri canlandırabilme, bunların hepsi düşünce ve dil gelişiminde çok önemli adımlardır.  Empati de yaratıcı oyunlar sayesinde geliştirilir. Evcilik, doktorculuk oynamak korku ve yalnızlık duygularının üstesinden gelmesine yardımcıdır aslında.

Yaratıcılığın ilk temelleri yaratıcı oyunlar sırasında atılır. İlk hikayeler bu süreçte yaratılır ve canlandırılır, çizdikleri resimlerdeki yaratıcı fikirlerin tohumları bu oyunlarla atılır. 

Peki anne babalar bu yaratıcılığı nasıl geliştirebilirler? Her şeyden önce, çocuğun seviyesine uygun aktiviteler seçilmelidir. Çocuğunuz burada size yol gösterici olacaktır. Onun kişisel zevk ve ihtiyaçlarına göre oyunları şekillendirin, ama sadece yol gösterici olun, kontrolü ele almayın. Burada çocuğumuzun hayal gücünü geliştiriyoruz, kendimizinkini değil.  Zorlamayın, yaratıcılığı harekete geçirmekle kontrolü elinize alıp sizin hikayeler yaratmanız arasında ince bir çizgi vardır.

Birlikte yere oturup, onunla birlikte oynayarak yol gösterici ve model olun. Oyuncak bebekleri palyaçoları oynatın, konuşturun. Arabaları yarıştırırken motor sesi çıkartın. Sesinizi değiştirmeyi unutmayın, çocuklar buna bayılırlar. 

Birlikte eğlenin, iyi vakit geçirin. Çocuğunuz ne kadar isteksiz olsa da eninde sonunda size katılacaktır. Kendiniz senaryolar yazın, ayılar tilkiler birbirine misafirliğe gitsin, küçük ördek hastalansın. Hikaye kitaplarını da oyununuza dahil edin. Anlattığınız hikayenin geçtiği yer herhangi bir masal kitabındaki orman olabilir.

Hareketli fiziksel güç gerektiren oyunlar da hayal gücünü harekete geçirir. Ormanın kralı olun kükreyin, siz at olun birlikte gezintiye çıkın. Daha küçük çocuklar, daha doğrusu bebekler diyelim, el ve ayak parmakları ile oynanan oyunlara bayılırlar. “Bir kuş gelmiş, bu pişirmiş, bu yemiş” türü oyunları çok severler.

Parmak kuklaları çok eğlencelidir. Ayrıca konuşmayı uyarıcıdırlar. Tahtakale’de uygun fiyata bulabilirsiniz. Hatta evdeki çorap, eldivenden bile yapılabilir. Hatta parmağınıza kaş, göz, ağız çizin. Küçük bir bez parçasını (kare ya da daire) ortasında delik açarak parmağınıza takın, işte parmak kuklanın elbisesi. Bunlar aile bireylerinin yerine de geçebilir, sokaktaki köpeğin yerine de. Ya da çok sevdiği hikaye kitabındaki kahraman olabilir ve yeni serüvenleri çocuğunuz yazar. Biraz daha büyüdükçe kuklalarınızı çocuğunuzla birlikte yapabilirsiniz.  Eski bir çoraba kaş göz çizebilirler mesela. 

Oyuncak seçimi önemli bir konudur. Bugün oyuncakçılarda bulacağınız oyuncakların büyük bir kısmı çizgi film kahramanlarının karakterleri. Bunlar belki size senaryo yaratmada daha faydalı olabilirler. Diğer taraftan da TV seyretmeyi özendirici etkisini de unutmamak gerekir. Bu yüzden yaratıcılıklarını geliştirmek açısından tercihinizi çok amaçlı oyuncaklardan yana kullanın. Bırakın isimlerini kendileri koysunlar. Böylece hikaye yaratmadaki ilk adımı atmış olurlar. Kendi yaşadıkları hayal dünyalarını yansıtırlar.  Bu arada yıkanabilen oyuncaklar tercih edilmelidir.

Evdeki her nesne çocuklar için oyuncak olabilir. Boş ayakkabı kutuları, bebek yatağı veya bir kamyona dönüşebilir. Bunları birlikte boyayıp oyuncak yapabilirsiniz. Yazın birlikte topladığınız deniz kabukları yaptığınız bebek karyolasını süslemek için birebir. Bu oyuncaklarla çocuklar gerçek yaşadığı olayları canlandırır, içine yorumlarını katar ve kendileri yeni bir boyut ekleyebilir.

Resimli kitaplar aslında yaratıcılığın gelişmesinde en önemli basamaktır. Çocuk resimlere yanıt vermeye baslar başlamaz onlarla iletişim kurun.  Örneğin, resimdeki pastayı birlikte tadın, kardan adamı ellediğiniz de eliniz üşüsün, resimdeki aslanın basını okşayın.

Çevrenizdeki sıradan dünyayı sihirli bir yere çevirin. Marketi bir büyük bahçe olarak hayal edin, çiçekler kuşlar. Salon bir deniz, yere koyduğunuz minderler ada olsun. Adalardan denize düşmeden yürümeye çalışın. Balıklara yem atın ve suya düşmeyin. Hayal dünyası geniş olan bir çocuğun ilerde yaratıcı bir yetişkin olacağını unutmayın.

9 – 12 AY
Oyuncak
Öğretici Değer
Kaplar
Nesne kalıcılığını öğretir
Üst üst yığılan oyuncaklar
Boyut algısını güçlendirir
Banyo oyuncaklar (duş, kepçe, kova)
Ölçme ve tartmaya yardım eder; yeni ortamları keşfetmeye cesaretlendirir; güvenli “özgür” oyunla tanıştırır
Birbirine geçen bloklar
Boyut algısını güçlendirir; yapılandırma becerileri kazandırır
Direksiyon
Düşsel oyun sunar
13 – 15 AY
Oyuncak
Öğretici Değer
Şekil sıralama
Şekiller arasındaki ilişkiyi öğrenmesini sağlar
Oyuncak kamyon yada yürüteç
Denge ve yürümeyi öğretir
Üst üste yığılan halkalar
Sıralama becerisi kazandırır
Basit yap-bozlar
Kas becerilerini geliştirir; okuma öncesi beceriler kazandırır
Ayıcık halkaları
El becerisine yardım eder
Eşleme oyuncakları
Eşleme ve ilk matematik becerisidir
Sıralama çantası
Sıralamayı teşvik eder, ilk matematik becerisi
Şekil yerleştirici
Sıralama becerilerine yardım eder; boyut algısını güçlendirir

16 – 18 AY
Oyuncak
Öğretici Değer
Bebekler yada doldurulmuş hayvanlar
Hayal gücünü geliştirici oyun sunar
Oyuncak at
Fiziksel becerileri teşvik eder
Kalın pastel boyalar
Çizim ve el becerisini geliştirir
Sabundan balonlar yapan oyuncak
İlk bilişsel kavramları öğretir: Bazı maddeler biçim değiştirir

 
18 – 24AY
Oyuncak
Üst üste geçebilen halkalar
Parmak kuklaları
Açık renkli oyuncaklar
Plastik bloklar
Oyuncak hayvan figürleri
Büyük parçalı legolar
Tekrar eden sözlerden oluşmuş ritmik müzik kasetleri ve plakları
Müzik içeren sesli oyuncaklar
Köşeli olmayan oyuncaklar
Su havuzu ve oyuncakları
Cam olmayan  aynalar
Bebekler
Yumuşak oyuncaklar
Basit bol resimli hikaye kitapları
Çeşitli sesler çıkaran oyuncaklar
 
2 – 3 YAŞ
Oyuncak
sallanan at
Bisiklet, pedallı araba
Büyük tekerlekli kamyonlar, arabalar, trenler
Kum havuzu
Çekiçle çakılan tahta çiviler
Büyük tüylü oyuncaklar
Çeşitli büyüklükte yumuşak toplar
Plastik bloklar
Cam olmayan aynalar
Kuvvetli ses çıkaran oyuncaklar
Büyük tahta inşa blokları
Büyük legolar
4-6 parçalı puzzle
Oyuncak mutfak donanımı
İtmeli oyuncaklar, arabalar…
Yıkama ve ütülemeyi taklit eden oyuncaklar
Oyuncak telefon
Büyük oyuncak ev
Kazıcı,taşıyıcı oyuncaklar
İçine girilen, çıkılan tünel
Basit zeka küpü oyunu
Basit müzik aletleri
 
3 – 4 YAŞ
Oyuncak
Günlük yaşantıda yetişkinlerin kullandığı her türlü ev malzemelerinin taklidi
Yetişkin giysileri
Bebekler ve giysileri
Balık – olta oyunları
Basit eleştirme oyunları
6 – 10  parçalı puzzle
Resim kağıdı ve boya kalemleri
Oyun hamurları
Basit domino oyunu
Oyuncak telefon
Traktör, tren , otobüs, araba… araçlar
Büyük boy Legolar
Basit yapbozlar
Orta ve büyük boy bloklar
Okunabilecek ayrıntısız, bol resimli hikaye kitapları
 
4 – 5 YAŞ
Oyuncak
 
Yapı inşa blokları
Bebekler ve giysileri
Ayrıntılı eleştirme oyunları
10-20 parçalı basit puzzle
Değişik boylarda toplar
Orta boy Legolar
Birbirine geçebilen bloklar, legolar
Kuklalar ve sahne
Elektirksiz tren, araba…gibi araçlar
Ayrıntılı resim ve öykü kitapları
Hafıza oyunları
Pilli oyuncaklar
Değişik kitap türleri
Küçük çivi oyunu
Basit trafik halıları
Basit sayı kavramını içeren oyunlar
Basitleştirilmiş müzik aletleri
Tahta ve tebeşir
Küçük bahçe gereçleri
 
5 – 6 YAŞ
Oyuncak
Çeşitli meslek gruplarının kullandığı her türlü malzemenin taklidi olan oyuncaklar
Çeşitli meslek gruplarına özgü giysiler
Ev malzemelerinin minyatürleri ( ütü, ütü sehbası, saç kurutma…)
15 – 30 parçalı basit çizimli puzzle
Uzun, ayrıntılı, resimli öykü kitapları
Faaliyet kitapları
Kavram atlasları
Toz bezi, küçük süpürge
Trafik halıları ve setleri
Orta ve küçük boy legolar
Sayı kavramı içeren oyunlar
Fazla bakım istemeyen ev bitkileri
Mıknatıslar
Büyüteç
Ailece oynanabilecek oyunlar

Hazırlayan
Elif KOCA

Kaynakça
Elif Koca, Çocuğunuzu Ne Kadar Tanıyor sunuz? , GOA 2006

Elleri 10 saniye süreyle ılık suyla yıkama, korunma açısından etkili olmaktadır. Eller yıkandıktan sonra kâğıt havluyla kurulanmalıdır. Anti-mikrobik solüsyonlar ve alkollü jeller mikrobisidal etki açısından sabunlardan daha iyidir ve dermatit riski daha azdır. Bunlarda alkol oranı en az %60 olmalıdır.

Enfeksiyonların bulaşma yolu;
1. Temas
-Direkt temas
-İndirekt temas
2. Damlacık yoluyla
3. Hava (5mm’den küçük partikül; tuberkulosis, suçiçeği, kızamık) ile olmaktadır.

Özellikle eller enfeksiyonların bulaşmasında çok önemlidir. Oyuncaklar ile bulaşan hastalıklardan korunmada el temizliği çok önemlidir. Oyun grupları, çocukların zevkle zaman geçirdiği, eğlendiği topluluklar olup birlikte oynanan oyunlarda oyuncak paylaşımı olur. Solunum yoluyla bulaşan hastalıklar; kabakulak, krup sendromları (larenjit), boğmaca, kızamık, meningokok enfeksiyonları ve viruslar (üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olanlar) oyuncaklarla bulaşır.

Zatürrelerin yarısına, menenjit ve orta kulak enfeksiyonlarının üçte birine pnömokoklar yol açar. Oyun çağında özellikle 2-5 yaş dönemindeki yuva çocukları riskli grubu oluşturur. Öksürük, hapşırık ile havadan ya da direk temasa geçen yıkanmamış eller ve öpüşme ile kolayca enfeksiyon bulaşır. Özellikle çocukların çok olduğu kreşler, yuvalar pnömokok enfeksiyonları için risklidir.

İshaller, özellikle Rota virus gastroenteriti çok bulaşıcıdır ve genellikle oyuncaklarla bulaşır. Elinde açık yara ya da enfekte yanık bulunan çocuğun oyuncağını başka bir çocukla paylaşması çok ciddi stafilokoksik haşlanmış deri sendromuna neden olabileceği için sakıncalıdır.

Bitlenme en sık tarak, fırça ve şapka gibi oyuncakların paylaşımı ile olur. Barsak parazitleri, kıl kurdu, solucan ve amip çocuklarda ellerle taşınır. Beta streptokoksik tonsillit, kızıl, konjuktivitler, tuberküloz ve suçiçeği çok bulaşıcıdır. Hemen hemen tüm hastalıklar çocukluk çağında oyuncaklarla bulaşabilir. Ama en sık görülenler Rota ishali, suçiçeği, bitler’dir.

Oyuncak temizliği nasıl yapılmalı?
• İçi doldurulmuş oyuncaklar tek çocuk tarafından kullanılmalı, en az haftada bir kere çamaşır makinesinde yıkanmalıdır.
• Çamaşır makinesinde yıkanabilen bez oyuncakları veya bulaşık makinesinde yıkanabilen sert plastik oyuncakları ayrıca dezenfekte etmek gerekmez.
• Sert plastikten yapılmış oyuncakların temizlenmesi: Sıcak sabunlu su ile iyice ovalayarak fırçayla yıkayın. 10 dakika çamaşır suyuyla hazırlayacağınız karışımda (2.5 litre suya 1 çorba kaşığı çamaşır suyu) bekletin ve sonra durulayın

Kaynak Amerikan Hastanesi

Çocukların zeka gelişimi açısından ilk üç yaşın önemi konusunda herkes hemfikir.  Özellikle bu kritik dönemde, yediği besinlerden, oynadığı oyuncaklara kadar seçici olmakta fayda var.  Çocuklara çok oyuncak almak yerine belli amaçlara hizmet eden, gözlem ve keşif yeteneğini arttıran oyuncaklar alınmalı. Beden gelişimine ve yaşına uygun oyuncaklar hem güvenliği hem de zihinsel ve fiziksel gelişimine doğru biçimde katkı yapması açısından önemlidir.  Problem çözme, kendi bedenini tanıma, liderlik yeteneği kazanma, yaratıcıklarını geliştirme oyuncakların üstlendiği işlevlerden sadece bir kaçıdır.  Çocuğunuzun özelliklerini doğru oyuncaklarla pekiştirirseniz, gelişimlerini daha da ileriye taşımış olursunuz.

Uygun seçilen oyuncaklar, çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimini destekler.  Oyuncaklar kendi yaş gurubuna ve gelişimine uygun, kas gücü ve bedeni ile orantılı ağırlık ve büyüklükte ve doğru malzeme ile üretilmiş olmalıdır.  Sivri ve ya kolayca kopup yutulabilecek küçük parçalar içeren, parmaklarının sıkışabileceği ek yerleri olan oyuncaklar oyuncak sepetine hiç girmemelidir.  Ayrıca oyuncak üretiminde kullanılan boyaların zehirli maddeler içermemesi açısından, bildiğiniz oyuncak markalarını tercih etmekte fayda var.  Birlikte oyun kurabileceğiniz, çok fonksiyonlu oyuncakları seçmek lehinize olacaktır. Oyuncak alırken çocuğunuzun da fikrini alarak yaş ve gereksinimlerine göre tercih yapabileceği oyuncaklar arasından seçim yapmasını isteyin.  Ancak aynı yaş dönemindeki çocukların gelişim farklılıkları gösterebileceği ve farklı oyuncakları tercih edebileceği göz ardı edilmemelidir.   Bu yüzden çocuğunuzu diğer çocuklarla bir araya getirmek, öğrenmiş oldukları farklı becerileri birbirlerine öğretmelerini sağlayabilir. 

Odasının bir köşesini oyun alanı olarak düzenleyin, oyuncak sepeti, minderler biraz büyüdüğünde yaşına uygun masa ve sandalye.  Oyuncakları kolayca ulaşabileceği şekilde olmalı ve oynarken rahat edebileceği tehlikesiz bir kurtarılmış bölge.  Mümkünse bu alanın dağınıklığı sizi rahatsız etmesin.  “Oyuncaklarını topla” demek yerine bunları birlikte ait oldukları yere kaldırın.  Çocuk oyun sürecinden birden koparılmamalıdır. Birlikte kukla, bebek karyolası vs oyuncaklar yapın. Birlikte oyun oynayın, ev işleri bekleyebilir ama bu dönemi bir daha geri getiremezsiniz.  Ayrıca anne babayla oynanan oyun, çocuğun ruh sağlığı ve gelişimi açısından çok faydalıdır. Birlikte oynamak oyunu zenginleştirir, çocuğa güven verir. Anne-baba oyunlara katılırken, çocuklarını yakından izlemek, onların becerilerini, ilgi alanlarını ve bunların gelişimini yakından gözlemlemek şansını yakalarlar.

Bazen farkında olmadan bu müdahaleler öyle çok olmaya başlar ki, hem çocuğun yaratıcılığını ve girişimciliğini engellemeye hem de ebeveynin onunla olan ilişkisini germeye başlayabilir. Çocuk ebeveyni daha çok öğretici konumda görebilir. Bu da çocuğun ya onunla güç mücadelesine girmesine ya da tamamen pasif bir konuma geçerek boyun eğmesine yol açabilir. Biz her ikisini de istemeyiz.

Çocuğun hem kendisine güvenli hem de sınırlarını bilerek davranması için anne-babanın onunla geçirdiği olumlu bir zamanın olması, yaptıklarının ve söylediklerinin duyulduğunu ve önemsendiğini hissetmesi ve yaptığı olumlu davranışların ödüllendirilmesi gerekmektedir. Çocuk negatif bir davranış gösterdiğinde (zarar verme dışında) ise anne ve babanın bu davranışı görmezden gelmeleri gerekmektedir.

Anne-babanın çocuğuyla ilişkisinin önemli bir kısmı oyun aracılığı ile gerçekleşmektedir. Bu yüzden çocuğuyla ilişkisini daha olumlu bir hale getirmek isteyen anne-baba ilk önce çocuğuyla oynadığı oyunu olumlu bir hale getirmelidir.
Başlangıç olarak günün belirli bir saatinde oynanan oyunda uygulanacak yöntemler zamanla anne ve babanın günlük davranışlarına yansıyacak, çocuklarıyla daha verimli ilişki kurmalarına yardım edecektir.

“Özel zaman” olarak da adlandırabileceğimiz bu oyun süresinde anne ya da babanın çocuklarıyla oynarken bazı noktalara dikkat etmeleri önerilmektedir.
Bu, aslında “kuralsız” olan oyunun kuralları şunlardır :

1- Gün içerisinde hiçbir şekilde bölünmeyecek (yemek hazırlama ya da telefon görüşmeleri ile) 10-15 dakikalık bir süre ayarlayın. Bu zamanın her gün aynı saatlere denk gelmesine çalışın.

2- Çocuğunuzun oyunu seçmesine izin verin. Kutu oyunları gibi net kuralları olan oyunları teşvik etmeyin. Çocuğunuza bu zamanın onunla özel zamanınız olduğunu ve bu zamanı onunla oynayarak geçireceğinizi söyleyin.

3- Çocuğunuzu takip edin. Onun ne yaptığını dikkatli ve ilgili bir şekilde gözlemleyin.

4- Çocuğunuzun yaptıklarını gördüğünüzü ve bunlarla ilgilendiğinizi ona belirtin:
“Arabanı çok dikkatli kullanıyorsun” , “Bu senin hoşuna gitti”, gibi

5- Çocuğunuzun söylediklerini duyduğunuzu ve bunlarla ilgilendiğinizi ona belirtin:
Çocuk: “Daha oynamak istiyorum” dediğinde
Siz: “Özel zamanımız hoşuna gitti.” diyebilirsiniz.

6- Onun yaptıklarından ya da söylediklerinden hoşunuza gidenleri sözel olarak ödüllendirin.
“Yaptığın sarı ev çok hoşuma gitti” , “Arabalarını ne kadar dikkatli yerleştiriyorsun.” ,
“Çok çaba gösterdin.” ya da sadece “Aferin!” diyerek ödüllendirebilirsiniz.

7- İstemediğiniz bir davranış gösterdiğinde bu davranışı sadece görmezden gelin.
(3, 4, 5 ve 6. Maddeleri yapmayı kesin.) Yıkıcı bir davranışta bulunursa oyunu bırakın.

8- Çocuğunuza soru sormayın

“Ne yapıyorsun?” , “Neden bunu çizdin?” gibi.

9- Öğretmeyin, yalnızca çocuğunuzun sizi yönlendirmesine izin verin.

10- O istediği takdirde onun oyununa katılın ancak oyunu asla yapılandırmayın.

Hazırlayan Uzm. Pedagog Belgin Temur

Mavi Pedagojik ve Psikolojik Danışmanlık Merkezi
Ayşeçavuş Cad. Akyıldız Apt. No: 30 Daire:6
SUADİYE – İSTANBUL
Tel: (0216) 362 87 72 – (0216) 362 81 69
Tel: (0533) 713 47 86

Oyunu İzleme: (2-3 Yaş) herhangi sözlü bir ilişki kurmadan sadece diğer çocukların oyunlarını izler. Oyuna katılmadan onların davranışları hakkında sorular sorabilir.

Paralel Oyun: (3 Yaş) Aynı oyun malzemesini kullanır, yan yana oynar ancak, faaliyetlerini bağımsız sürdürürler. Bu oyunda çocukların sosyal etkileşimleri çok azdır ancak, bir oyuncağı istemek, düşüncelerini söylemek gibi durumlarda birbirleriyle çok az da olsa etkileşime girebilirler.

Birlikte Oyun: (3-5 Yaş) Bu evrede çocuklar zaman zaman birbirlerinin fikirlerinden yararlandıkları gibi, oyuncak alışverişinde de bulunurlar. Birbirlerinin hareketlerini izler ve bir arada grup şeklinde ve birbirleriyle etkileşim halindedirler. Bu yaşlarda çocuklar bazen tek başlarına oyuna dönüş yapabilirler ve oyuncaklarıyla uzun süre sıkılmadan tek başlarına oynayabilirler.

Kooperatif Oyun: (6 Yaş) Topluca organize olarak belirli bir sonuca varmak üzere oyun kurarlar ve aralarında örgütlenirler. Çocukların arasında gerçek bir sosyal etkileşim vardır ve oyun malzemeleri de uygun olarak paylaşılır.

İlk aylarda ilgisini çekebilecek, bakılacak şeyler veya çıkardığı sesler ile bebeğinizin dinlemesini sağlayacak oyuncaklar tercih edilmelidir.  Ses, şekil ve renklere karşı duyarlı olduğundan bu dönemde görsel ve işitsel duyulara yönelen hareketli oyuncaklar dikkatini çeker ve neşelendirir.  Kontrast ve parlak renklerden oluşan bebek ve ya hayvan figürleri vs alınabilir.  Özellikle ilk başlarda bu oyuncakları ancak görüş alanları içinde olduğunda gözleri ile izleyip takip edebileceklerdir.  Daha ileriki aylarda, bu oyuncakları ağızlarına götürerek oyuncağın özelliklerini keşfetmek isteyeceklerdir. 

Nesneleri kavrayabildiğinde yumuşak, ses çıkaran oyuncaklar ya da çıngıraklar uygundur. Bileğe takılan çıngıraklar elini ya da ayağını her oynattığında ses çıkaracağından onlar için hem eğlenceli, hem de sebep-sonuç ilişkisini öğreten bir oyuncaktır.  Aldığınız tüysüz peluş tarzı hayvancık figürlü oyuncaklara sarılmak kendisini güvende hissetmesini sağlayacaktır. Bu küçük arkadaş ileride karşısına alıp sohbet edeceği ona çay ikram edeceği bir yakını olacaktır belki de.  Yumuşak bir oyuncağın tenine değmesi dokunma duyusunu geliştirmeye yardımcı olacaktır. Bu oyuncağı bebeğinize vermeden önce bir süre teninizle temas edecek şekilde kazağınızın altına koyun ki teninizin kokusu sinsin.  Bu oyuncakların gözleri iri olanlarını daha çok sevebilirler.  (Oyuncağın gözlerinin yerinden çıkıp bir kazaya sebebiyet vermemesi açısından sağlamlığını sık sık kontrol edin) 

Altı aylıktan küçük bir bebek için çıngırak, yatağın üzerine asılabilen, sallanınca ses çıkaran renkli nesneler oldukça ilgi çekicidir. Oturmaya başladığı yedinci aydan itibaren bebeğiniz uzanabildiği her şeyi yakalamaya, yakaladığı her şeyi de ağzına götürmeye çalışır. En çok hoşlandığı şeyler arasında, renkli halkalar, eliyle kavrayabileceği büyüklükte küpler, hırpalandığı zaman bozulmayan yumuşak bebek ve hayvancıklar vardır.  İlk inci tanelerinin habercisi kaşıntılar başladığında, bebeğinizi rahatlatacak, kolayca kavrayabileceği, elinde tutarak damaklarıyla kemirebileceği ve dişlerini kaşıyabileceği kauçuk diş kaşıyıcı oyuncaklardan edinin.

Yatağına monte edebileceğiniz hareketli müzikli oyuncaklar da dikkatini çekecek, onlara uzanıp yakalamaya çalışacaktır. İpi çekildiğinde ve ya basıldığında müzik çalan oyuncaklar, yumuşak küpler ve kendini keşfedebileceği kırılmayan aynalar da seçenekler arasındadır.  Üstelik müzik çalan ve farklı sesler çıkaran oyuncaklar, bebeğin dinleme ve belleğini kullanma yeteneklerini geliştirir. İlk başlarda gelişigüzel basıp sesler çıkarabildiği düğmelere daha sonra bilinçli olarak basar. 

Henüz yürüyemediği bu dönemde, bebeğinizin de sağlıklı bir beden için egzersiz yapmaya ihtiyacı vardır.  Bebek jimnastiği/egzersiz (baby gym) oyuncakları tüm bedenini hareket ettirmesini sağlar.  Aynı zamanda ışık ve ses efektleriyle bebeğinizin dikkatini çekecektir.  Oyun minderleri de bebeğiniz için bir seçenek olabilir.  Üzerindeki hareketli kumaş parçalar, farklı özellikteki materyaller, basıldığında ses çıkaran butonlar, hem motor hem de bilişsel gelişimine katkıda bulunacaktır.  Bebeğinizin bastığı tuşla harekete geçen yanıp sönen ışıklar ve rahatlatıcı melodilerin olduğu oyuncaklar da favorileri arasında olacaktır.  Bir de pusetine takılabilen oyuncaklar vardır. 

Evdeki nesne, araç- gereçlerle oynamayı severler.  Nesnelere vurup çıkardığı sesten zevk aldıkları için bu tarz oyuncaklar ve ya evdeki boş kutular bu amaç için kullanılabilir. Renkli ve ses çıkaran oyuncaklar ilgilerini çekecektir Oyuncaklarını beraber toplayın, şarkı ve tekerlemeler söyleyin.  Oyuncakları karşılıklı alın verin.  Ahşap blokları birlikte üst üste dizin,  sonra da devirmenin tadını çıkarın.  Çevreyi tanımak için çabalar.  Onunla oyun oynarken sakladığınız oyuncağı merak eder.  Oyuncağı saklanması sevdiği bir oyundur.  Ancak 9. aydan itibaren bulmaya çalışabilir.  Sebep-sonuç ilişkisini görebileceği oyuncaklar tercih edilebilir.  Oyuncaklarının arasında parlak ve basit çizimlerden oluşmuş kitap bulundurmayı ihmal etmeyin.  Yatağına ve ya pusetine bağlanabilen kumaş kitaplardan mutlaka bir tane edinin. 

Ayakta durma çabalarının başladığı dönemde (genelde 6. aydan itibaren) aktivite merkezi (activity centre) oyuncakları onlara bir anlamda kendi başlarına hareket etme özgürlüğü vereceğinden çok eğlenecekleri bir oyuncaktır.  Ağırlığını ayaklarının üstüne vermeyecek şekilde yüksekliği ayarlamayı ihmal etmeyin.  Tutunarak da olsa ayağa kalkabildiği bu dönemde eline geçen şeyleri yere atmaktan zevk alacağından, zıplayan, yere düşünce ses çıkaran oyuncaklar ilgi odağıdır. Boy boy renkli toplar, iç içe geçebilen kutular bu dönemin oyuncaklarıdır.  Birbirinden farklı boyut ve şekillerdeki kutularla oynamak el becerisini geliştirme, nesne-boşluk uydurma, ayırt edebilme yeteneklerini destekler. En çok kapları birbirine vurmayı severler.  Altına başka nesne saklayıp bulmasını isteyebilirsiniz, bu hayal gücünü geliştirir.  El becerileri geliştikçe, daha ileriki aylarda kapları iç içe ve ya üst üste koyabilir. Bir de küçük topu olursa, ardından emeklemesini seyretmenin keyfine doyulmaz.  Özellikle 6-12 ay arası nesnelerin peşinden gitmek, onları takip etmek yakalamak isterler.  Peşinden emekleyebileceği ya da minik adımlarıyla yetişmeye çalışacağı hareketli oyuncaklar, daha kısa bir sürede emeklemesine yani özgürlüğe doğru ilk adıma katkıda bulunabilir.   Hareket yetenekleri arttıkça, gördükleri her hareketli nesneyi yakalamak ve incelemek için istek duyarlar.

Bebeğinizin banyosunu oyuncaklar, plastik banyo kitapları ile daha zevkli hale getirebilirsiniz, yüzen.  Oyuncaklarının arasından ayırdığınız bir kısmını bebeğinizin ulaşabileceği el altında bir yerde duran sepete koyun.  Ayrıca unutmayın ki, bebeğinizin oyun zamanları kadar, sessiz ve sakin zaman dilimlerine de ihtiyacı vardır.  Çok fazla uyarıcı onu rahatsız ve huzursuz edebilir.