Sınıflar ve kıyafetler ayrılmalı mı;
İkizlere aynı kıyafetler ve eşyalar alınması anne-babanın bir çeşit eşitlik sağlamaya çalışmalarından kaynaklanmaktadır. Kişilikleri, gelişimleri birbirinden farklı olan çocukların seçimlerinin de farklı olması çok doğaldır. Aynı giysiyi giymek ikisinin karıştırılmasına, ayırt edilememelerine neden olur. Kıyafetlerin ayrılması, kendi kıyafetleri olmasını sağlamak, aynı giyimleri engellemek, aynı şeylere sahipseler ayrı günlerde giymelerini sağlamak gereklidir. Aynı okul ve sınıfa gönderilmeleri gelişimleri açısından sakıncalıdır. Sınıf içinde kıyaslama ikizlerden zayıf olanın kendini yetersiz görmesine, özgüveninin düşmesine neden olur. Koşullar uygunsa ayrı okula, değilse ayrı sınıfa verilmeleri birey olmalarının desteklenmesi açısından gereklidir.

İkiz çocuk sahibi anne-babalar çocuklarını büyütürken nelere dikkat etmelidir?
İkizler fiziksel olarak ayrı beden ve beyne sahiptir. İkiz kardeşlerden birinin hissedip düşündüklerini, diğer kardeşin de hissettiği doğru değildir.  Anne babaların ve çevrenin en çok yaptığı hata ikizlerin birey olduğunu kabullenmeyip, onlardan benzer davranışlar beklemeleridir.  Oysa ki, zeka, gelişim ve yetenekleri birbirinden farklı olabilir.  Bu sebeple ikizleri karşılaştırmak, birinin başarısını diğerinden de beklemek, sadece olumsuz sonuçlar doğuracaktır.

Her bir çocuğun bireysel gelişimi kendi yetenekleri doğrultusunda desteklenmelidir.  Bu durum ikizler için de geçerlidir.  Bebekliklerinden itibaren ikizlere ayrı davranmak; ayrı ayrı konuşmak, tek tek beslemek ve bireysel ilgi göstermek faydalı olur. Birbirlerinden farklı aktivite ve hobilere yönlendirilmelidirler.  Buöylece farklı insanlar ile etkileşim içine girerek, farklı rekabet ortamlarında bulunurlar.  Ancak kendileri aynı hobileri, spor ya da aktiviteleri yapmak isterlerse, bu da engellenmemelidir. Her birinin kendi istediği alana (aynı yada farklı) yönelmesi desteklenmelidir.

Bireyselleştirmeyi desteklemek için anahtar kelime her birini farklı olarak kabul etmek ve ona göre davranmak.  Örneğin;

Kendi eşyaları, oyuncakları ve dolapları olmalı.

Eşyalarını ayrı dolaplara yerleştirin

 Evde ilginizi ve zamanınızı her ikisine eşit olarak bölmeye çalışın.

Doğum günleri için pastaları ayrı hazırlayın ve doğum günü şarkısını iki kez ayrı söyleyin.

 Onlara ayrı hediyeler verilmesini sağlayın.

 Çocukları baba-anne paylaşmayın.

İşiniz olduğunda onları ayrı yerlere bırakın.

 Ayrı zamanlarda ayrı gezmeye yada alışverişe götürün.

 Birine kızdıysanız diğerine de kızmayın.

 İkisine ayrı fotoğraf albümü hazırlayarak “özel” kavramını vurgulayın.

Çocuklarınıza kişisel alanını işgal eden herkesin potansiyel tehlike olduğunu öğretin.

Çocuklarınızn nerede ve kiminle olduğunu her zaman bilmelisiniz.

İkizleriniz ya da üçüzleriniz olduğunda takip etmeniz gereken daha çok iş ve daha fazla sayıda arkadaş vardır.  (Fazla sayıda çocuk=fazla sayıda arkadaş).

Çocuklarınızla güvenlik hakkında konuşun ve kendilerini rahatsız eden konularda duygularını  size iletmeleri konusunda cesaretlendirin.

Bakıcılarınız konusunda uyanık olun.

Genelde ikizleri karıştırmamak için çocukların isimleri sırt çantalarına, giysilerine işlenir.  Ancak bu şekilde yabancılara kişisel bilgi veriyorsunuz demektir.  Kötü amaçlı kişiler bunu kullanabilirler.

Birbirlerini oyalayacaklarını düşünerek çocukları yalnız bırakmayın.

Aynı şekilde anne-babalar çocukların birbirlerini oyalayacaklarını düşünerek onları arabada yalnız bırakabilirler.  Bu hataya düşmeyin.

Asıl sorun ikizleriniz çok fazla ilgiye maruz kalacağından, yabancıların ilgisine alışabilirler.  Farklı niyeti olan kişilerle karşılaşabilirler.  Bu yüzden her tatlı söze kanmamaları gerektiğini bilmeliler.

Tüp bebek yöntemlerinin 1980ler sonrasında yaygın olarak kullanılmaya başlaması ile tüm dünyada çoklu gebelik sayısında artış görülmeye başlandı.  Ayrıca yumurtlamayı sağlayıcı ilaçların kullanımı, genetik özellikler, annenin yaşının ileri olması, bazı ırksal özellikler de çoğul gebeliğe katkıda bulunan nedenlerdir.

Çoğuk gebeliklerde hem anne hem de bebekler için risk söz konusudur.  Öncelikle çoğul gebelik anne adayı için oldukça büyük bir yüktür. Kansızlık, gebelik hipertansiyonu , erken doğum tehdidi, erken doğum, doğumda güçlükler gibi riskler anneyi daha fazla tehdit eder. Annenin solunum, dolaşım, sindirim sistemleri tekli gebeliğe göre daha büyük bir gereksinimi karşılamak zorundadır.  Erken doğum ve düşük riski nedeni ile bu gebelerde doktorları tarafından fiziksel aktivite kısıtlaması yapılabilir.

İkiz ve ya üçüz anne adaylarının gebelik döneminde bulantı ve kusma şikayetleri ve düşük riski de daha fazladır. Gebelikte bulantı ve kusmaların sebebi plasentadan salgılanan HCG hormonudur. İkiz gebeliklerde kandaki HCG seviyesi daha yüksektir ve bu yüzden bulantı ve kusmalar daha şiddetli olur. Ayrıca besin ihtiyacı tekil gebeliklere göre daha fazla olan ikiz veya üçüz anne adayları, gebeliğin en erken haftalarından itibaren folik asit kullanmaya başlamalıdır.

Çoğul gebelikte muayene tekil gebeliğe göre daha sık yapılır.  Bu sayede çoğul gebeliklerde ortaya çıkması muhtemel erken doğum tehdidi erkenden tespit edilebilir.  Böylece, çoğul gebeliklerde ortaya çıkması muhtemel preeklemsi de erkenden teşhis edilebilir.  Yapılan çalışmalarda preeklempsiye çoğul gebeliklerde tekil gebeliklere göre 3 ile 5 misli fazla rastlandığı, gebeliğin daha erken dönemde ortaya çıktığı ve daha şiddetli seyrettiği saptanmıştır. İkiz gebelikte dölyatağının hacmi ve ağırlığı tekli gebeliğe oranla daha fazla artttığından, anne adayının üzerindeki yük omurgayı zorlar, dengeyi bozar. 

Erken doğuma bağlı prematüre riski daha fazladır.  İkizlerin doğum tartıları tek bebeklere göre daha düşük olur. İkizlerden birinin daha fazla diğerinin daha az beslenme riski söz konusu olabilir.   Bebeklerin doğum kanalına geliş problemleri nedeni ile zor doğum ve rahimin fazla gerilmesi nedeni ile doğum sonrası problemler yaşanabilir.  Ayrıca çoğul gebeliklerde doğuştan anomali riski daha yüksektir.  

Bebekler ilk geldiğinde, hele bir de tek yumurta ikizleriyse, biribirinden ayırt etmek de başlı başına bir iş olacaktır.   Anneler hangisinin hangisi olduğunu bir şekilde bilirler ama yine de bazen ikizleri farklı renklerde giydirmek, tırnağına oje sürmek ikiz annelerinin başvurduğu küçük hilelerdendir.  Büyüdükçe fiziksel görünüşlerindeki ortaya çıkan farklar işinizi kolaylaştıracaktır.

İlk Günler

Hastaneden eve geldiğinizde kendinizi zihinsel olarak bunun zor bir iş olduğuna hazırlayın.   Önceliklerinizin bir listesini yapın.  Kendi ihtiyaçlarınızla beraber bebeklerin ihtiyaçlarını da listelemek işinizi kolaylaştıracaktır.  Beslenme, banyo, uyku gibi.

Her bulduğunuz fırsatta dinlenmek bir zorunluluk artık sizin için.  Telefonun sesini kısın ve dışarıdan gelecek uyarıları sıfıra indirdikten sonra bebeklerinizle beraber siz de dinlenin.  Bir şeyi kesin olarak kabullenmelisiniz ki yardıma ihtiyacınız olacak.  Anneniz, kayınvalideniz, bakıcı, yardımcı; her kim olacaksa mutlaka yanınızda ilk günlerde birisi bulunmalı.  Bu tek kişinin altından kalkması çok zor bir yük çünkü.  İlk aylarda yorgunluk ve depresyon görülebilir.  Uykusuzluk sonucu sinirleriniz yıpranabilir.

Biberon maması vermektense emzirmek hem daha sağlıklı hem de daha pratiktir.  Eğer alışırsanız, ikisini aynı anda bile emzirebilirsiniz.  Dengeli beslendiğiniz, yeterli sıvı aldığınız ve stresi kendinizden uzaklaştırdığınız sürece, iki bebeğinizi de emzirebilirsiniz.  Sütüm yetmez diye korkmayın.  Eğer bebekelerin tartısı da normal ise, doğru yoldasınız demektir.

Bebekleriniz aynı anda doğdular ve birbirlerine benziyorlar diye onların ayrı birey olduğunu unutmayın.  Tıpatıp aynı giydirmek eğlenceli olabilir ama doğdukları ilk günden itibaren onlara ayrı bireyler muamelesi yapmalısınız.  Onlardan sözederken “ikizler” demeyin, isimlerini kullanın.  Her birinin ayrı ayrı fotoğraflarını çekin, karışıklık olmaması açısından arkasına isim yazın.  İleride kendi tek fotoğraflarını görmek isteyecektir.  İleriki yaşlarında her ikisine farklı oyuncaklar alarak paylaşmalarını sağlayın.  Her biri ile birebir ilişki kurun.  Her birindeki ayrı yetenekleri farkına varın ve bunları överek farklılıklarını vurgulayın.  İkizlerin arasındaki özel bağın yıpranmaması açısından tüm bunlara dikkat etmelisiniz.

Her birinin ayrı arkadaş çevresi olmasına ve arkadaşlarıyla özel aktiviteler yapmasına özen gösterin.  Bazı anne babalar ikizleri farklı sınıflara koymanın iyi olduğunu savunurlar.  Bu genel bir kural olmasa da, çocukların kişilik özelliklerine göre nasıl hareket edeceğinize karar verebilirsiniz.

Bu çocukların psikolojik gelişimlerinde de bazı farklılıklar mevcuttur. Öncelikle birbirleriyle ilişkilerinde büyük ya da küçük olmanın avantaj ve dezavantajlarını yaşayamazlar. Dolayısıyla her çocuğun doğal olarak yaşadığı ve gelişiminde çok önemli bir yer tutan rekabet ve kıskançlık duygularını da farklı türde yaşarlar ve bu duyguların sağlıklı bir şekilde yaşanabilmesi için çevrenin tutumu çok önemlidir. İlk andan itibaren bir arada olmaları nedeniyle birbirlerinin varlığına çok alışkındırlar ve diğerinin yokluğunda huzursuzlukları olabilir. Bu durum en baştan itibaren anne baba tarafından da fark edildiği için hep bir arada tutulmaya, aynı aktivitelere yönlendirilmeye, birlikte aynı oyunları oynamaya ve birbirinin aynı bir düzen içinde yer almalarına gayret edilir. Bir arada olma arzularına rağmen biraz dikkatle izlendiklerinde genellikle ikisinin de birbirinden oldukça farklı gelişim özellikleri içinde olduğu, farklı ilgi ve yetenekleri olduğu, aynı durumlara farklı tepkiler verebildikleri gözlemlenebilir. Bu durum genetik yapıları birbirlerine çok benzeyen tek yumurta ikizlerinde bile böyledir. Bu nedenle ailelelerin bu farklılıkları çok iyi gözlemlemesi, onların bireysel ihtiyaç ve taleplerini göz önünde bulundurması, birbirinin aynı olmaları konusunda zorlamaması son derece önemlidir. Bu zorlayıcılık genellikle onlar arasındaki farkı görmemekle ya da görmek istememekle ilgilidir. Çünkü birinin diğerinden daha hızlı gelişim göstermiş olması, daha doğrusu birinin diğerinden daha yavaş gelişmesi anne-babalar tarafından kabul edilmesi zor bir durum olmaktadır. Oysa bu farklılık son derece doğaldır. Her çocuk farlıdır ve kendine özeldir. Aynı olmaları konusundaki ısrar bu çocukların yaşam boyu taşıyacakları psikolojik sorunlar geliştirmelerine neden olabilmektedir. Çift yumurta ikizleri bu konuda daha avantajlı olmaktadırlar. Fiziksel farklılıkları daha belirgin olduğundan, hatta farklı cinsiyette olabildiklerinden, aileleri onların farklı olabileceğini daha kolay kabul ederler. Bu da onlara farklı iki birey gibi davranmalarını kolaylaştıran bir faktördür.

İkiz doğan çocukların birbirlerine ihtiyaç duydukları, yan yana olmaktan huzur duydukları, birbirlerini taklit etme kolaylığı nedeniyle gelişimlerinin de bundan olumlu etkileneceği gerçeğine rağmen belli dönemlerde ayrılmaları da son derece önemlidir. Özellikle ilk bir yıl bebeklerin bireysel ilgiye özellikle de anne ilgisine ihtiyacının önemi biliniyor. İkisine aynı anda aynı eşit ilgiyi verme çabası yerine, ikisiyle de ayrı ayrı tek zaman geçirilmesi gerekir. Annenin ve babanın bu bebeklerin bakımında eşit miktarda aktif olması anne bir bebeği emzirirken diğer bebeğin de babanın ya da aileden başka birinin kucağında olması, bu sırada annenin sadece kucağındaki bebeğe konsantre olması son derece önemlidir. Her çocuk tek ve özel ilgiye ihtiyaç duyar. Bazı durumlarda bebeklerden biri diğerine göre daha huzursuz olabilir ve dolayısıyla daha çok ilgi alır. Bu durumda ister istemez diğeri fazla talep etmediği için ihmal edilebilir. Bu durumun dikkate alınması ve aynı miktarda ilginin ona da gösterilmesine dikkat edilmelidir.

İki çocuğun birbirinden farklı özellikleri olduğu düşünüldüğünde birinin diğerine göre üstün görünen yönleri olabilir. Bu durumda asla diğerine onu örnek göstermemek gerekir. Bu her türlü kardeş ilişkisinde önemli bir prensip olmakla birlikte ikizlerde çok daha önemlidir. Çünkü ikiz çocuklar ikizlerinin becerdikleri başardıkları şeyleri aynı düzeyde başaramadıklarında diğer kardeşlere göre çok daha kolay hayal kırıklığı ve yetersizlik duyguları yaşarlar. Bu nedenle bu gibi durumlarda her iki çocuğun da başarılı ve iyi olduğu alanlar vurgulanarak, farklılığın normal olduğu ve sizin tarafınızdan kabul gördüğü ifade edilmelidir. Özellikle yaşamın ilk iki yılında bebeğin beslenme biçimi ve sağlık özellikleri ve tabi doğumdaki boyu, kilosu ve gelişim özellikleri büyümesini ve gelişimini belirleyici olmaktadır. Daha küçük doğan ve bazı sağlık problemleri olan bir bebek yaşamın ilk 2 yılında daha yavaş gelişim gösterebilir. Ancak sonrasında genetik özellikler ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle ilk bebeklik dönemindeki gelişim farklılıklarının doğal olabileceği ve ilerleyen yıllarda bu farklılığın ortadan kalkabileceği unutulmamalıdır.

Ailede bir arada vakit geçirmek önemlidir ama zaman zaman her iki çocuğun da anne ile ve baba ile baş başa zaman geçirme, her iki ebeveyninden de tek ilgi alma ihtiyacı unutulmamalıdır. Birlikte geçirilen zamanlar bu şekilde de planlanmalıdır. Bazen anne sürekli çocuklardan biri ile baba da sürekli diğeriyle vakit geçirir ve bunun çocukların kendi tercihi olduğu söylenir. Oysa bu durum çocukların tercihine bırakılmamalıdır.

Anne babaların özellikle ikizleri aynı görme çabasından kurtulmaları gerekir. Onların farklı ihtiyaç, arzu, istek, yetenek ve zevkleri olduğu düşünülerek buna kulak verilmelidir. Bebeklik döneminden itibaren giysi, oyuncak seçiminde, odalarının düzeninde, sunulan aktivitelerde bu farklılık göz önünde bulundurulmalıdır. Okul öncesi dönemden itibaren de farklı sınıflarda eğitim görmeleri, farklı arkadaşlıklar kurarak, farklı sosyal özellikler geliştirmelerine fırsat verilmelidir. Daha iyi oldukları ve daha az iyi oldukları alanlar belirlenmeli ve yine kendi seçimlerine özen gösterilmelidir. Belli bir alan belirleyip o alandaki başarıları karşılaştırıldığında birinin diğerinden daha yetersiz hissetme ve dolayısıyla rekabeti yapıcı değil yıkıcı yaşama olasılığı doğacaktır. Ayrıca bu karşılaştırmadan doğan, çok küçük yaşlardan itibaren beslenen yetersizlik duyguların ileriki yıllarda depresyon, kaygı sorunları gibi çok ciddi ruhsal sorunların oluşumuna da zemin hazırlamaktadır.

Belgin Temur

Uzm. Pedagog